Postępowanie podatkowe trwa miesiącami, urząd raz na jakiś czas wysyła zawiadomienie o nowym terminie, a decyzji nie ma. Dla firmy to nie tylko niepewność. Rosną potencjalne odsetki, zamrożone są decyzje biznesowe, a czasem blokuje to kredyt albo sprzedaż spółki. Ordynacja podatkowa ma na taką sytuację konkretne narzędzia, a jedno z nich działa na korzyść podatnika nawet wtedy, gdy nic nie zrobi. Wyjaśniamy, jakie terminy obowiązują urząd i co można zrobić, gdy ich nie dotrzymuje.
Sprawa wymagająca postępowania dowodowego powinna zostać załatwiona bez zbędnej zwłoki, co do zasady w ciągu miesiąca, a szczególnie skomplikowana, w ciągu dwóch miesięcy od wszczęcia postępowania. W postępowaniu odwoławczym termin wynosi dwa miesiące od otrzymania odwołania przez organ odwoławczy, a jeżeli przeprowadzono rozprawę lub strona o nią wystąpiła, trzy miesiące (art. 139 § 1 i 3). Są to terminy dotyczące postępowania podatkowego; kontrola podatkowa i kontrola celno-skarbowa podlegają odrębnym zasadom.
Ile urząd ma czasu na decyzję
| Sytuacja | Termin | Przepis |
|---|---|---|
| Sprawa, którą da się załatwić od ręki na podstawie dowodów strony | niezwłocznie | art. 139 § 2 Ordynacji podatkowej |
| Sprawa wymagająca postępowania dowodowego | bez zbędnej zwłoki, najpóźniej w miesiąc od wszczęcia | art. 139 § 1 |
| Sprawa szczególnie skomplikowana | najpóźniej 2 miesiące od wszczęcia | art. 139 § 1 |
| Postępowanie odwoławcze | 2 miesiące od otrzymania odwołania, 3 miesiące przy rozprawie | art. 139 § 3 |
Do tych terminów nie wlicza się okresów zawieszenia postępowania, terminów przewidzianych w przepisach prawa podatkowego na czynności oraz opóźnień z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu (art. 139 § 4).
Jeśli urząd nie zdąży, musi zawiadomić stronę, podać przyczynę i wskazać nowy termin (art. 140). W praktyce takie zawiadomienia przychodzą seriami, a „nowy termin” przesuwa się co kilka miesięcy. Samo zawiadomienie nie usprawiedliwia jednak zwłoki.
Korzyść, o której wielu podatników nie wie: odsetki przestają rosnąć
Ordynacja przewiduje, że odsetek za zwłokę nie nalicza się:
- za okres od wszczęcia postępowania do doręczenia decyzji pierwszej instancji, jeżeli decyzja nie została doręczona w ciągu 3 miesięcy od wszczęcia (art. 54 § 1 pkt 7),
- za okres od dnia następującego po upływie terminu z art. 139 § 3 do doręczenia decyzji organu odwoławczego, jeżeli decyzja nie została wydana w tym terminie (art. 54 § 1 pkt 3).
- Wyłączenie nie działa, gdy do opóźnienia przyczynił się podatnik lub jego pełnomocnik albo opóźnienie powstało z przyczyn niezależnych od organu (art. 54 § 2). Dlatego w przewlekłej sprawie warto pilnować, aby nie powodować opóźnień przez spóźnione odpowiedzi, niepotrzebne wnioski o przedłużenie terminu czy nieuzupełnione braki w pełnomocnictwie. Samo korzystanie z uprawnień procesowych, bez ich nadużywania, nie oznacza jednak przyczynienia się do opóźnienia.
Czy przewlekłość wpływa na przedawnienie
Zobowiązanie podatkowe przedawnia się co do zasady z upływem 5 lat od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku (art. 70 § 1). Samo to, że postępowanie trwa długo, nie zatrzymuje biegu tego terminu. Zatrzymują go natomiast określone zdarzenia, na przykład wszczęcie postępowania w sprawie o przestępstwo lub wykroczenie skarbowe związane z niewykonaniem tego zobowiązania, pod warunkiem skutecznego zawiadomienia podatnika o zawieszeniu biegu przedawnienia najpóźniej z upływem terminu przedawnienia, albo wniesienie skargi do sądu administracyjnego na decyzję dotyczącą tego zobowiązania (art. 70 § 6 i art. 70c).
Dlaczego w sprawie podatkowej znaczenie ma postępowanie karnoskarbowe? Jego wszczęcie może, po spełnieniu ustawowych warunków, zawiesić bieg przedawnienia zobowiązania podatkowego. Urząd zyskuje wtedy więcej czasu na określenie należnego podatku. Nie może jednak wykorzystywać tego mechanizmu wyłącznie do przedłużania postępowania podatkowego. W uchwale z 24 maja 2021 r. (I FPS 1/21) NSA potwierdził, że sąd kontrolujący decyzję podatkową ma badać, czy wszczęcie postępowania karnoskarbowego nie służyło jedynie zatrzymaniu przedawnienia. Wątpliwości może budzić zwłaszcza wszczęcie takiego postępowania tuż przed upływem terminu, po którym nie następują rzeczywiste czynności wyjaśniające. Sama data nie przesądza o nadużyciu, ale wykazanie go może oznaczać, że przedawnienie podatku nie zostało skutecznie zawieszone.
Pierwszy krok: ponaglenie
Na niezałatwienie sprawy w terminie, także w nowym terminie wskazanym w zawiadomieniu, przysługuje ponaglenie do organu podatkowego wyższego stopnia (art. 141 § 1). W przypadku sprawy prowadzonej przez naczelnika urzędu skarbowego ponaglenie składa się bezpośrednio do dyrektora izby administracji skarbowej. Jeżeli zwłoka dotyczy sprawy prowadzonej przez dyrektora izby administracji skarbowej, ponaglenie wnosi się do Szefa Krajowej Administracji Skarbowej.
Jeśli organ uzna je za uzasadnione:
- wyznacza dodatkowy termin załatwienia sprawy,
- zarządza wyjaśnienie przyczyn i ustalenie osób winnych zwłoki,
- stwierdza, czy zwłoka nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa (art. 141 § 2).
Ponaglenie jest proste i nic nie kosztuje, a do tego jest warunkiem złożenia skargi do sądu. Dobrze przygotowane pokazuje, od kiedy trwa zwłoka, które terminy minęły i dlaczego wyjaśnienia urzędu jej nie usprawiedliwiają.
Drugi krok: skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego
Skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia (art. 53 § 2b Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Nie trzeba czekać na rozpatrzenie ponaglenia. Nie należy jednak odkładać skargi do czasu zakończenia postępowania: późniejsze jej wniesienie może być niedopuszczalne. Składa się ją za pośrednictwem organu, którego zwłoka dotyczy (art. 54 § 1). Sąd, który uwzględni skargę, może:
- zobowiązać organ do wydania decyzji w określonym terminie,
- stwierdzić, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłości, i orzec, czy miało to miejsce z rażącym naruszeniem prawa,
- wymierzyć organowi grzywnę albo przyznać podatnikowi od organu sumę pieniężną do wysokości połowy dziesięciokrotności przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej z poprzedniego roku ogłaszanego przez Prezesa GUS (art. 149 § 1-2)
Co zrobić, gdy sprawa stoi
- Policzyć terminy: od kiedy trwa postępowanie, jakie zawiadomienia przyszły, czy nowe terminy mają uzasadnienie.
- Przejrzeć akta pod kątem tego, czy działania lub zaniechania podatnika rzeczywiście przyczyniły się do opóźnienia.
- Ustalić, za jakie okresy odsetki nie powinny być naliczane.
- Sprawdzić przedawnienie i to, czy coś zawiesiło lub przerwało jego bieg.
- Złożyć ponaglenie, a gdy nie pomoże, skargę do sądu.
Prowadzimy postępowania podatkowe i spory z urzędem od strony podatkowej i procesowej, więcej na stronie doradztwo podatkowe. Jeśli sprawa dotyczy odpowiedzialności karnoskarbowej, łączymy ją z obroną opisaną na stronie prawo karne skarbowe i gospodarcze.
Najczęstsze pytania
Ile urząd skarbowy ma czasu na wydanie decyzji?
W sprawie wymagającej postępowania dowodowego co do zasady miesiąc, a w szczególnie skomplikowanej dwa miesiące od wszczęcia. Do terminu nie wlicza się okresów zawieszenia i opóźnień z winy strony lub z przyczyn niezależnych od organu, a także terminów przewidzianych w przepisach prawa podatkowego na dokonanie określonych czynności.
Czy za czas przewlekłego postępowania trzeba płacić odsetki?
Nie zawsze. Jeśli decyzja pierwszej instancji nie została doręczona w ciągu 3 miesięcy od wszczęcia postępowania, odsetek za okres od wszczęcia postępowania do doręczenia decyzji nie nalicza się, chyba że do opóźnienia przyczynił się podatnik lub jego pełnomocnik albo powstało ono z przyczyn niezależnych od urzędu.
Czy mogę od razu złożyć skargę do sądu na bezczynność urzędu?
Nie. Najpierw trzeba wnieść ponaglenie do organu wyższego stopnia. Skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego można złożyć po wniesieniu ponaglenia, bez czekania na jego rozpatrzenie. Ze skargą nie należy jednak czekać do zakończenia postępowania.
Czy długie postępowanie wydłuża termin przedawnienia podatku?
Samo trwanie postępowania nie zatrzymuje przedawnienia. Zatrzymują je konkretne zdarzenia z art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, na przykład wszczęcie postępowania karnoskarbowego, związanego z niewykonaniem danego zobowiązania podatkowego, pod warunkiem skutecznego zawiadomienia podatnika o zawieszeniu biegu przedawnienia najpóźniej z upływem terminu przedawnienia.
Co mogę zyskać na skardze do sądu?
Sąd może zobowiązać urząd do wydania decyzji w określonym terminie, stwierdzić bezczynność lub przewlekłość i przyznać podatnikowi od organu sumę pieniężną.
Postępowanie podatkowe w Państwa sprawie trwa miesiącami bez decyzji? Policzymy terminy i odsetki, sprawdzimy przedawnienie i przygotujemy ponaglenie. Umów bezpłatną konsultację.