Kontrahent przez telefon obiecuje, że zapłaci w przyszłym tygodniu, albo zgadza się przesunąć termin dostawy. Na piśmie nic nie ma. Gdy dochodzi do sporu, jedynym śladem jest nagranie tej rozmowy. Czy wolno było ją nagrać i czy sąd weźmie ją pod uwagę?
Nagrywanie własnej rozmowy a podsłuch
Nagranie rozmowy, w której się uczestniczy, co do zasady nie stanowi przestępstwa podsłuchu. Art. 267 § 3 Kodeksu karnego dotyczy posługiwania się urządzeniem lub oprogramowaniem w celu uzyskania informacji, do której nagrywający nie jest uprawniony. Uczestnik rozmowy jest adresatem kierowanych do niego wypowiedzi, więc utrwalając je, co do zasady nie zdobywa informacji, do której nie ma prawa.
Nie oznacza to jednak, że każde nagranie własnej rozmowy jest zgodne z prawem. Odrębnej oceny mogą wymagać ochrona prywatności, tajemnice chronione ustawą oraz przepisy o danych osobowych.
Inaczej jest z dyktafonem pozostawionym w sali, w której inni rozmawiają bez nas, albo z przechwytywaniem cudzej rozmowy telefonicznej. Jeżeli służy to uzyskaniu informacji, do której nagrywający nie jest uprawniony, może stanowić przestępstwo. Podstawa prawna: art. 267 k.k.
Czy sąd dopuści nagranie jako dowód
Nagranie może być dokumentem i stanowić dowód w sprawie. Dokumentem jest nośnik informacji umożliwiający zapoznanie się z jej treścią (art. 77³ Kodeksu cywilnego). Dowód z dokumentu zawierającego zapis dźwięku sąd przeprowadza, stosując odpowiednio przepisy o oględzinach i o dokumentach (art. 308 Kodeksu postępowania cywilnego).
W orzecznictwie dopuszcza się wykorzystanie nagrania rozmowy dokonanego przez jej uczestnika, także bez wiedzy rozmówcy. Sąd ocenia jednak okoliczności jego uzyskania oraz waży ochronę prywatności z prawem do sądu. Przeciwko dopuszczeniu dowodu może przemawiać poważne naruszenie zasad współżycia społecznego, np. wykorzystanie trudnego położenia lub stanu psychicznego rozmówcy. Odrębnej oceny wymagają nagrania obejmujące tajemnice chronione ustawą. Takie podejście wynika m.in. z wyroków Sądu Najwyższego z 22 kwietnia 2016 r., II CSK 478/15, oraz z 19 października 2023 r., II CSKP 1051/22.
Samo nagranie nie przesądza wyniku sprawy. Sąd ocenia je razem z innymi dowodami, a druga strona może kwestionować jego autentyczność, kompletność albo kontekst rozmowy.
| Sytuacja | Czy nagranie jest legalne | Znaczenie jako dowód |
|---|---|---|
| Nagrywam rozmowę telefoniczną, w której biorę udział | Co do zasady nie narusza art. 267 § 3 k.k.; znaczenie mogą mieć inne przepisy | Zależy od treści, autentyczności i kontekstu |
| Nagrywam spotkanie, w którym uczestniczę | Co do zasady nie narusza art. 267 § 3 k.k.; należy uwzględnić prywatność i poufność | Zależy od treści, autentyczności i kontekstu |
| Zostawiam dyktafon w pokoju, w którym mnie nie ma | Może naruszać art. 267 § 3 k.k., jeśli służy uzyskaniu informacji, do której nie jestem uprawniony | Ryzyko odmowy dopuszczenia; wymaga odrębnej oceny |
| Firma nagrywa rozmowy na infolinii i informuje o tym na początku | Wymaga podstawy prawnej przetwarzania i spełnienia pozostałych wymagań RODO; samo poinformowanie nie wystarcza | Zależy od treści i autentyczności |
| Wiadomość głosowa zostawiona przez kontrahenta | Samo otrzymanie i zachowanie wiadomości co do zasady jest dopuszczalne | Może potwierdzać treść oświadczenia; istotna jest identyfikacja nadawcy |
Co nagranie może udowodnić w sporze z kontrahentem
- Ustne ustalenia: cenę, termin, zakres prac albo zmianę umowy, o ile ustawa lub umowa nie wymagają dla jej ważności zachowania szczególnej formy. Nagranie nie zastępuje takiej formy.
- Przyznanie, że dług istnieje: wypowiedź dłużnika może stanowić uznanie roszczenia i przerwać bieg przedawnienia (art. 123 § 1 pkt 2 Kodeksu cywilnego). Znaczenie mają jej treść i kontekst. Uznanie dokonane po upływie przedawnienia nie przerywa już zakończonego biegu.
- Przyczynę opóźnienia albo wady, o której kontrahent mówił wprost.
- Przebieg negocjacji, gdy spór dotyczy tego, co strony uzgodniły.
Samo zastrzeżenie w umowie formy pisemnej nie zawsze oznacza nieważność ustnej zmiany. Trzeba sprawdzić, jakie skutki ustawa lub umowa wiążą z niezachowaniem tej formy. Podstawa prawna: art. 73-77 i art. 123 k.c.
Jak przygotować nagranie do sprawy
- Zachować oryginalny plik z urządzenia, bez przycinania i konwertowania. Kopię roboczą przechowywać osobno.
- Opisać okoliczności: datę, godzinę, uczestników i urządzenie, którym nagrywano.
- Przygotować zapis istotnych fragmentów ze wskazaniem minut nagrania. Transkrypcja ułatwia jego analizę, ale nie zastępuje nagrania.
- Wskazać, co nagranie ma wykazać: konkretne fakty, a nie ogólnie „przebieg rozmowy”.
- Powołać nagranie co do zasady już w pozwie albo w odpowiedzi na pozew. W postępowaniu gospodarczym spóźnione twierdzenia i dowody podlegają pominięciu, chyba że strona uprawdopodobni, iż nie mogła ich powołać wcześniej albo potrzeba ich powołania wynikła później. Wówczas należy je zgłosić w ciągu dwóch tygodni od powstania takiej możliwości lub potrzeby. Należy również uwzględnić termin wyznaczony przez przewodniczącego. Podstawa prawna: art. 458⁵ k.p.c.
Jeśli druga strona zarzuci, że nagranie zmontowano, sąd może powołać biegłego z zakresu badań fonoskopijnych. Oryginalny plik i urządzenie mogą mieć istotne znaczenie dla badania autentyczności. Ich brak nie oznacza jednak automatycznego wykluczenia dowodu.
Nagranie w sądzie a nagranie w internecie
Przedstawienie nagrania w sądzie wymaga innej oceny niż jego publikowanie. Udostępnienie go w sieci albo rozesłanie innym kontrahentom może naruszać dobra osobiste rozmówcy oraz przepisy o ochronie danych osobowych.
RODO może mieć zastosowanie także do publikacji dokonanej przez osobę prywatną, jeżeli wykracza ona poza czynności o czysto osobistym lub domowym charakterze. Dopuszczenie nagrania jako dowodu nie oznacza zgody na jego publiczne rozpowszechnianie. Podstawa prawna: art. 2 ust. 2 lit. c RODO.
Pomoc prawna w sporze z kontrahentem
Oceniamy możliwość wykorzystania nagrania i pozostałych dowodów, przygotowujemy wezwanie do zapłaty i prowadzimy proces. Spory firm z kontrahentami prowadzimy w ramach sporów gospodarczych.
Najczęstsze pytania
Czy muszę uprzedzić rozmówcę, że nagrywam rozmowę?
Nie ma ogólnego obowiązku uprzedzania rozmówcy wynikającego z samego faktu nagrywania własnej rozmowy. Obowiązki takie mogą jednak wynikać z innych przepisów. Przy nagrywaniu rozmów w ramach działalności gospodarczej trzeba w szczególności ustalić podstawę prawną przetwarzania danych i spełnić właściwe obowiązki informacyjne.
Czy nagranie bez wiedzy rozmówcy może być dowodem w sądzie?
Tak, nagranie dokonane przez uczestnika rozmowy może być dowodem także bez wiedzy rozmówcy. Sąd ocenia okoliczności jego uzyskania, autentyczność i treść wraz z pozostałym materiałem dowodowym.
Kiedy powołać nagranie w sprawie gospodarczej?
Co do zasady już w pozwie albo w odpowiedzi na pozew, z uwzględnieniem terminu wyznaczonego przez przewodniczącego. Późniejsze zgłoszenie wymaga uprawdopodobnienia, że wcześniej nie było możliwe albo potrzeba wykorzystania dowodu powstała później.
Czy mogę opublikować nagranie, żeby ostrzec innych przed kontrahentem?
Sam zamiar ostrzeżenia innych nie przesądza o legalności publikacji. Może ona naruszać dobra osobiste rozmówcy i przepisy o ochronie danych osobowych. Możliwość wykorzystania nagrania w sądzie nie daje automatycznie prawa do jego rozpowszechniania.
Mają Państwo nagranie rozmowy, w której kontrahent przyznał dług albo zmienił ustalenia? Ocenimy, czy i jak wykorzystać je w sporze.