Wiele osób, które prowadziły jednoosobową działalność, zamyka ją z długami: wobec dostawców, leasingodawcy, banku, ZUS i urzędu skarbowego. Firmy już nie ma, a za jej zobowiązania dalej odpowiada się całym prywatnym majątkiem. Dobra wiadomość jest taka, że upadłość konsumencka obejmuje także długi z dawnej działalności. Trzeba jednak wiedzieć, kiedy wniosek można złożyć i czego sąd będzie w nim szukał.
Ogólny przebieg postępowania, od wniosku po umorzenie długów, opisujemy na stronie upadłość konsumencka. Tutaj skupiamy się na tym, co jest inne u osoby, która prowadziła firmę.
Dlaczego długi firmy są długami właściciela
Jednoosobowa działalność gospodarcza nie jest odrębną osobą prawną. Przedsiębiorcą jest sam właściciel, więc zobowiązania „firmy” od początku są jego osobistymi zobowiązaniami. Wykreślenie z CEIDG kończy działalność, ale nie kończy długów. Wierzyciele mogą dalej prowadzić egzekucję z wynagrodzenia, rachunku, mieszkania czy samochodu.
Inaczej jest przy spółkach, na przykład spółce z o.o., które same odpowiadają za swoje długi. Tam osobista odpowiedzialność powstaje tylko w szczególnych przypadkach, o czym niżej.
Kiedy można złożyć wniosek konsumencki
Upadłość konsumencka jest przeznaczona dla osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej. Kluczowy jest więc stan na dzień złożenia wniosku:
| Sytuacja | Upadłość konsumencka |
|---|---|
| Działalność aktywna w CEIDG | Nie. Wchodzi w grę upadłość przedsiębiorcy albo restrukturyzacja |
| Działalność zawieszona | Co do zasady nie, zawieszona działalność wciąż jest działalnością |
| Działalność wykreślona z CEIDG | Tak, po ocenie, czy wcześniej nie powstał obowiązek zgłoszenia upadłości przedsiębiorcy |
Dopóki działalność jest aktywna, przedsiębiorca, który stał się niewypłacalny, ma obowiązek złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości w ciągu 30 dni (art. 21 prawa upadłościowego). Zamknięcie firmy nie usuwa skutków wcześniejszego zaniedbania tego obowiązku, dlatego przy wniosku warto rzetelnie opisać, kiedy i dlaczego pojawiły się problemy.
Złożenie wniosku o upadłość konsumencką bezpośrednio po zamknięciu działalności albo w trakcie jej prowadzenia, z pominięciem obowiązku zgłoszenia upadłości przedsiębiorcy, może negatywnie wpłynąć na wynik postępowania konsumenckiego. Dlatego każdy stan faktyczny wymaga indywidualnej analizy: nie warto działać automatycznie, a taką decyzję najlepiej skonsultować z prawnikiem.
Jakie długi z działalności obejmuje oddłużenie
Upadłość konsumencka nie rozróżnia długów „prywatnych” i „firmowych”. Po wykonaniu planu spłaty albo po umorzeniu bez planu sąd umarza zobowiązania powstałe przed ogłoszeniem upadłości, w tym:
- niezapłacone faktury wobec dostawców i podwykonawców,
- kredyty firmowe i raty leasingu,
- zaległe składki ZUS przedsiębiorcy,
- zaległe podatki, na przykład VAT i podatek dochodowy z działalności,
- odpowiedzialność za długi spółki z o.o. jako członek zarządu, przeniesioną na podstawie art. 299 kodeksu spółek handlowych lub art. 116 ordynacji podatkowej.
Umorzeniu nie podlegają natomiast między innymi: alimenty, renty z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała, grzywny, obowiązek naprawienia szkody orzeczony w wyroku karnym oraz zobowiązania, które dłużnik umyślnie zataił we wniosku (art. 49121 prawa upadłościowego). Dlatego lista wierzycieli we wniosku powinna być kompletna, także jeśli chodzi o drobne długi sprzed lat.
Plan spłaty: od czego zależy jego długość
Po likwidacji majątku sąd ustala plan spłaty wierzycieli. Jego długość zależy od tego, jak doszło do niewypłacalności:
- do 36 miesięcy, jeżeli dłużnik nie doprowadził do niewypłacalności umyślnie ani przez rażące niedbalstwo,
- od 36 do 84 miesięcy, jeżeli sąd uzna, że działał umyślnie albo z rażącym niedbalstwem.
Jeżeli sytuacja dłużnika w oczywisty sposób wyklucza jakiekolwiek spłaty, sąd może umorzyć zobowiązania bez ustalania planu. U byłych przedsiębiorców sąd przygląda się zwłaszcza temu, czy w ostatnich latach zaciągano nowe zobowiązania, choć było jasne, że nie będzie z czego ich spłacić, oraz czy wyprowadzano majątek przed wnioskiem. Uczciwe przedstawienie historii firmy działa na korzyść wnioskodawcy. Próba jej ukrycia może skończyć się odmową umorzenia.
Co z majątkiem po firmie
Po ogłoszeniu upadłości majątek dłużnika, także pozostałości po działalności, wchodzi do masy upadłości. Syndyk sprzedaje to, co ma wartość: samochód, maszyny, towar, wierzytelności wobec dawnych klientów. Z masy wyłączone są przedmioty, których nie można zająć w egzekucji, oraz część wynagrodzenia potrzebna na utrzymanie.
Przedmiotów w leasingu syndyk nie sprzedaje, bo należą do leasingodawcy. Leasingodawca zwykle zabiera je sam, a różnica między wartością przedmiotu a zadłużeniem trafia na listę wierzytelności.
Jak przygotować się do wniosku
- Wykreślić działalność z CEIDG, jeśli jest jeszcze aktywna lub zawieszona, i zachować potwierdzenie.
- Zebrać listę wierzycieli z kwotami i dokumentami: umowy, faktury, wezwania, tytuły wykonawcze, zaświadczenia z ZUS i urzędu skarbowego.
- Spisać majątek, także ten po firmie, oraz czynności z ostatnich lat: sprzedaże, darowizny, spłaty wybranych wierzycieli.
- Zabezpieczyć dokumentację księgową z ostatnich lat: księgi lub ewidencje, deklaracje, wyciągi z rachunku firmowego. Syndyk i sąd mogą o nie pytać, a po wypowiedzeniu umowy z biurem rachunkowym bywają trudne do odzyskania.
- Opisać przyczyny niewypłacalności, rzeczowo i z datami. To ten opis sąd bierze pod uwagę przy ustalaniu długości planu.
- Złożyć wniosek w sądzie właściwym dla miejsca zamieszkania. Opłata od wniosku wynosi 30 zł.
Jeżeli firma nadal działa i ma szansę przetrwać, warto najpierw sprawdzić, czy nie lepsza będzie restrukturyzacja. Gdy działalności nie da się uratować, a jest większa, rozważa się upadłość firmy przed jej zamknięciem.
Najczęstsze pytania
Czy mogę ogłosić upadłość konsumencką, jeśli mam długi z działalności gospodarczej?
Tak, jeśli działalność została wykreślona z CEIDG, przy czym wcześniej warto ocenić, czy nie powstał obowiązek zgłoszenia upadłości przedsiębiorcy. Upadłość konsumencka obejmuje także długi z dawnej firmy, w tym wobec kontrahentów, banków, leasingodawców, ZUS i urzędu skarbowego.
Czy długi w ZUS i w urzędzie skarbowym zostaną umorzone?
Tak, zaległe składki i podatki podlegają umorzeniu na tych samych zasadach co inne długi. Wyjątkiem są między innymi grzywny, na przykład z postępowania karnego skarbowego.
Czy wystarczy zawiesić działalność, żeby złożyć wniosek konsumencki?
Co do zasady nie. Zawieszona działalność nadal jest działalnością gospodarczą, więc przed wnioskiem trzeba ją wykreślić z CEIDG.
Jak długo trwa plan spłaty po upadłości byłego przedsiębiorcy?
Zwykle do 36 miesięcy. Jeśli sąd uzna, że do niewypłacalności doszło umyślnie lub przez rażące niedbalstwo, plan może trwać od 36 do 84 miesięcy. Przy braku możliwości spłaty sąd może umorzyć długi bez planu.
Czy upadłość konsumencka obejmie odpowiedzialność za długi spółki z o.o.?
Tak. Jeśli członek zarządu odpowiada osobiście za długi spółki, na przykład na podstawie art. 299 k.s.h. albo art. 116 ordynacji podatkowej, jest to jego osobiste zobowiązanie i może zostać umorzone w upadłości konsumenckiej.
Zamknęli Państwo firmę z długami albo zastanawiają się, czy ją zamknąć? Ocenimy, czy lepsza będzie upadłość konsumencka, upadłość firmy czy restrukturyzacja, i przygotujemy wniosek. Umów bezpłatną konsultację.